DOA Makinesi Hangi Şişeleri Kabul Ediyor? PET, Cam ve Alüminyum Rehberi

Depozito iade makinesinin önüne geldiğinde en çok zaman kaybettiren şey, poşetteki ambalajların hangisinin kabul edileceğini bilmemek. Makine ambalajı tek tek okur ve uygun görmediğini geri verir. Aşağıdaki ayrımı bir kez öğrenirsen poşeti evde ayırıp makinede beklemeden iade yapabilirsin.

Depozito kapsamına giren ambalaj nedir

Depozito iade sistemi tüm plastikleri değil, yalnızca içecek ambalajlarını kapsar. Bir ambalajın kapsamda olup olmadığını üç şeyden anlarsın:

1. Ambalajın üzerinde depozito işareti ve depozito tutarı yazar.
2. Ürünü satın aldığın fişte depozito satırı ayrıca görünür.
3. Ambalajın barkodu sistemde kayıtlıdır; makine bu barkodu okuyarak ambalajı tanır.

Bu üçü yoksa ambalaj depozitolu değildir. Depozitosuz bir şişeyi makineye verdiğinde para almazsın; makine ambalajı geri çıkarır. Bu, ambalajın geri dönüştürülemez olduğu anlamına gelmez, sadece depozito iade sisteminin dışında kaldığını gösterir; onu belediye geri dönüşüm kutusuna atman gerekir.

PET şişeler

En sık iade edilen tür PET şişelerdir: su, gazlı içecek, meyve suyu, buzlu çay, ayran ve soğuk kahve şişeleri. Genel kural şu: 0,1 litre ile 3 litre arasındaki içecek PET'leri kapsamdadır.

PET şişeyi makineye verirken dikkat etmen gereken noktalar:

• Şişeyi ezmeyin. Makine ambalajı silindirik biçimde döndürerek barkodu okur. Ezilmiş şişe barkodun konumunu bozar ve büyük olasılıkla geri çıkar.
• Kapağı şişenin üstünde bırak. Kapak takılı olduğunda şişenin biçimi korunur ve kapak da geri dönüşüme girer. Kapağı ayrı vermek gerekmez.
• Etiketi sökme. Barkod genellikle etiketin üzerindedir; söktüğünde makine ambalajı tanıyamaz.
• Şişenin içi boş olsun. İçinde sıvı kalan şişe hem tartıda hem sensörde sorun çıkarır. Çalkalamak gerekmez, boşaltmak yeterlidir.

Kapsam dışı kalan PET'ler de var: sıvı yağ şişeleri, sirke ve sos şişeleri, deterjan ve yumuşatıcı bidonları, şampuan ambalajları. Bunlar içecek ambalajı sayılmadığı için depozitolu değildir.

Cam şişeler

Cam tarafında ayrım biraz daha kafa karıştırıcı, çünkü Türkiye'de iki farklı sistem yan yana işliyor.

• Tek kullanımlık cam şişeler: Maden suyu, gazlı içecek ve bazı meşrubat şişeleri depozitoludur ve makineye verilebilir.
• Geri doldurulabilir cam şişeler: Bunlar market kasasında ya da bayide karşılığı ödenen klasik şişelerdir. Genellikle makineye değil, satın aldığın noktaya iade edilir.

Cam şişelerde kritik kural: kırık cam kabul edilmez. Çatlamış ya da ağzı kırılmış şişeyi makineye verme; hem geri çevrilir hem de sıkışma riski oluşturur. Kapağın açık olması sorun değildir, ancak metal kapaklar makinenin cam haznesine gitmemesi için çıkarılabilir.

Cam şişelerin ağırlığı ortalama 320 gram civarındadır. Bu yüzden çok sayıda cam biriktirdiğinde tek seferde taşımak zorlaşır; iadeyi ikiye bölmek makinenin haznesinin dolmasını da engeller.

Alüminyum kutular

Kutu içecekler (gazlı içecek, soğuk çay, enerji içeceği, kutu bira) depozito kapsamındadır ve makinenin en sorunsuz kabul ettiği türdür. Yine de iki nokta önemli:

• Kutuyu düzleştirme. Yandan bastırılmış kutu makinenin bandına oturmaz.
• Kutunun içi boş olsun. Az miktarda sıvı bile sensörü yanıltabilir.

Alüminyum kutular hafiftir; bir kutunun ağırlığı ortalama 14 gramdır. Bu nedenle yüz kutu bile tek poşete rahat sığar ve iade en hızlı bu türde tamamlanır.

Kapsam dışında kalan yaygın ambalajlar

Aşağıdaki ambalajlar iade makinesine verildiğinde para kazandırmaz:

Ambalaj	Neden kabul edilmez
Karton süt ve meyve suyu kutusu	Kompozit karton, sistemin dışında
Sıvı yağ, sirke, sos şişesi	İçecek sınıfında değil
Deterjan, temizlik ürünü bidonu	İçecek sınıfında değil
Yoğurt, ayran kovası	Ambalaj tipi uygun değil
Cam kavanoz	Depozitolu içecek ambalajı değil
3 litreden büyük damacana	Kendi iade sistemi var

Poşeti evde nasıl ayırırsın

Market önünde beklemeyi kısaltmanın en kolay yolu, evde iki poşet tutmaktır: birinde depozito işaretli içecek ambalajları, diğerinde kalan geri dönüşüm. İade poşetini hazırlarken şu sırayla bak:

1. Ambalajın üzerinde depozito işareti var mı?
2. Barkod okunabilir durumda mı, etiket yerinde mi?
3. Ambalaj ezilmemiş, kırılmamış ve boş mu?
4. Kapak takılı mı?

Bu dört soruya evet diyorsan ambalaj makineye girer.

Makine kabul etmediğinde ne yapmalı

Ambalaj geri çıkıyorsa çoğunlukla sorun ambalajın kendisinde değil, sunuş biçimindedir. Şişeyi ters çevirip barkodu bandın gördüğü tarafa denk getirmek, yaş etiketi kurutmak veya kutunun ağzını hafifçe düzeltmek çoğu durumu çözer. Barkod tamamen yıpranmışsa o ambalaj için depozito alınamaz.

Makinenin ekranı hata veriyorsa, hazne dolmuş olabilir. Bu durumda market görevlisine haber vermek ya da başka bir noktaya gitmek gerekir. Bir noktanın çalışmadığını gördüğünde durumu bildirirsen aynı yolu yürüyen diğer kişiler boşuna gitmemiş olur.

Kısa özet

• Kapsamda olan: içecek PET'leri (0,1–3 L), tek kullanımlık cam içecek şişeleri, alüminyum içecek kutuları.
• Kapsamda olmayan: yağ ve deterjan ambalajları, karton kutular, kavanozlar, damacanalar.
• Kural: ezme, etiketi sökme, içini boşalt, kapağı bırak, kırık cam verme.

Ambalajını hazırladıysan sıradaki adım en yakın makineyi bulmak.

Kapsam dışı kalan yaygın ambalajlar

• Süt ve ayran kartonları
• Yoğurt, ayran ve süt için kullanılan plastik kovalar
• Deterjan, temizlik ürünü ve kozmetik şişeleri
• Yağ, sirke ve sos şişeleri
• Gıda dışı tüm ambalajlar
• Yurt dışından gelen, Türkiye barkodu olmayan içecekler

Bu ambalajlar geri dönüştürülebilir olsa da depozito kapsamında değildir; belediye geri dönüşüm kutularına atılmaları gerekir.

Kabul edilme şansını artıran beş kural

1. Barkod okunabilir olsun; ıslak ve yırtık etiket reddedilir.
2. Ambalajı ezme, gövde biçimi tanıma için gerekli.
3. Kapağı takılı bırak; ayrı kapak makinede işlenmez.
4. İçini boşalt, kalan sıvı sensörleri kirletir.
5. Cam şişeyi kırılmadan taşı; kırık cam iade edilemez.

Bu beş kural, reddedilen ambalajların büyük kısmının nedenini kapatıyor.